Malaysia kini sedang merealisasikan cita-cita peralihan kepada tenaga bersih, satu megawatt pada satu masa. Daripada empangan hidroelektrik gergasi di Sarawak hingga ladang solar terapung di takungan air Kelantan, negara membuktikan bahawa ekonomi yang sebelum ini bergantung kepada bahan api fosil mampu beralih ke arah sumber tenaga yang lebih mampan. Ini bukan lagi sekadar sasaran dalam dasar kerajaan. Projek sebenar dengan kapasiti sebenar kini telah beroperasi dan membekalkan tenaga kepada grid nasional.
Landskap Tenaga Boleh Diperbaharui di Malaysia
Pelan Hala Tuju Peralihan Tenaga Negara (NETR) yang dilancarkan pada Ogos 2023 menetapkan sasaran yang jelas, iaitu mencapai 31% kapasiti tenaga boleh diperbaharui menjelang 2025, 40% menjelang 2035, dan 70% menjelang 2050, di samping mencapai pelepasan karbon sifar bersih (net-zero) menjelang tahun 2050.
Bagi mencapai sasaran tersebut, kerajaan memberi tumpuan kepada enam pemacu utama tenaga, iaitu:
- Tenaga solar
- Tenaga hidro
- Biotenaga
- Hidrogen hijau
- Mobiliti hijau
- Teknologi penangkapan dan penyimpanan karbon (Carbon Capture)
Pelbagai contoh sumber tenaga yang boleh diperbaharui di Malaysia merangkumi ladang solar berskala besar, hidro aliran sungai, biogas daripada industri kelapa sawit, serta sistem solar terapung. Setiap sumber memainkan peranan penting dalam mempelbagaikan campuran tenaga negara.
Projek Solar Berskala Besar (LSS)
Program Large Scale Solar (LSS)
Program Large Scale Solar Photovoltaic (LSSPV) merupakan pemacu utama pembangunan tenaga solar di Malaysia. Menjelang penghujung tahun 2023, Malaysia telah mencapai kapasiti tenaga solar terpasang sebanyak 1,933 MW, dan jumlah ini dijangka meningkat kepada 4 GW menjelang 2030.
Pusingan LSS PETRA 5+, yang dibuka untuk bidaan pada Januari 2025, menambah lagi 2,000 MW kapasiti baharu dengan projek-projek yang dijangka mula beroperasi pada tahun 2027.
Pemaju tenaga boleh diperbaharui, Solarvest, turut menandatangani kontrak bernilai RM401 juta bersama TNB bagi membangunkan ladang solar berkapasiti 500 MW di Bukit Selembau, Kedah. Projek ini merupakan loji jana kuasa solar terbesar yang sedang dibangunkan di Malaysia.
Portfolio Solar Cypark
Cypark Resources Berhad mengendalikan portfolio tenaga boleh diperbaharui melebihi 400 MWp di seluruh negara.
Antara projek utamanya ialah:
- Loji solar darat berkapasiti 49 MWp di Sik, Kedah, salah satu lokasi solar tanah tinggi yang paling mencabar dari segi teknikal di Malaysia.
- Merchang Hybrid Solar Plant di Terengganu berkapasiti 172 MWp, iaitu projek pertama di Malaysia yang menggabungkan sistem solar darat dan solar terapung dalam satu taman tenaga boleh diperbaharui.
Projek Hidroelektrik yang Berjaya
Empangan Hidroelektrik Bakun
Terletak di Sungai Batang Balui, Bahagian Kapit, Sarawak, Empangan Hidroelektrik Bakun merupakan kemudahan tenaga boleh diperbaharui terbesar di Malaysia dengan kapasiti penjanaan 2,520 MW.
Loji ini mula beroperasi sepenuhnya pada tahun 2014 dan menjadi komponen utama Sarawak Corridor of Renewable Energy (SCORE) dalam memperkukuhkan keselamatan bekalan tenaga di rantau tersebut.
Pada tahun 2025, Bakun menerima:
- Pensijilan Perak di bawah Hydropower Sustainability Standard (HSS).
- Blue Planet Prize daripada International Hydropower Association (IHA) atas pencapaiannya dalam aspek penglibatan komuniti, pemuliharaan biodiversiti dan tadbir urus.
Empangan Hidroelektrik Murum
Dengan kapasiti terpasang sebanyak 944 MW, Empangan Hidroelektrik Murum melengkapkan peranan Bakun sebagai tulang belakang sistem hidroelektrik Sarawak.
Bersama Empangan Batang Ai (94 MW), ketiga-tiga loji ini menyokong strategi perindustrian berasaskan hidro Sarawak dengan menarik industri berintensifkan tenaga untuk melabur di negeri tersebut.
Projek Biojisim dan Biogas
Malaysia merupakan antara pengeluar minyak sawit terbesar di dunia, sekali gus menghasilkan jumlah sisa pertanian yang sangat tinggi.
Cypark memanfaatkan sisa ini melalui loji biogas di Kampung Gajah, Perak, yang menukarkan Palm Oil Mill Effluent (POME) kepada tenaga elektrik menggunakan proses pencernaan anaerobik. Elektrik yang dijana disalurkan ke grid nasional menerusi program Feed-in Tariff (FiT).
Selain itu, kemudahan biojisim Cypark menukarkan Empty Fruit Bunches (EFB) kepada Biomass Engineered Fuel (BEF), iaitu bahan api rendah karbon yang boleh menggantikan arang batu serta menyokong Pelan Tindakan Ekonomi Kitaran Malaysia (2025–2035).
Projek Solar Terapung
Kekangan tanah di Malaysia menjadikan teknologi solar terapung sebagai pilihan yang semakin penting.
Danau Tok Uban Floating Solar Plant di Kelantan yang dibangunkan oleh Cypark mempunyai kapasiti 98 MWp, menjadikannya projek solar terapung terbesar di Malaysia.
Loji ini dibina di atas takungan air menggunakan pelampung tahan sinaran UV dan sistem tambatan yang direka khas untuk keadaan cuaca tropika. Selain menjana tenaga elektrik, projek ini turut membantu:
- Mengurangkan kadar penyejatan air.
- Mengawal pertumbuhan alga dalam takungan.
Apakah Faktor Kejayaan Projek-Projek Ini?
Beberapa faktor utama menyumbang kepada kejayaan projek tenaga boleh diperbaharui di Malaysia.
Insentif Kerajaan
Pelbagai insentif seperti:
- Feed-in Tariff (FiT)
- Net Energy Metering (NEM)
- Green Investment Tax Allowance (GITA)
- Green Income Tax Exemption (GITE)
membantu mengurangkan kos pelaburan dan menggalakkan pembangunan tenaga hijau.
Kerjasama Awam dan Swasta
Syarikat milik kerajaan seperti TNB dan Khazanah Nasional bekerjasama dengan syarikat swasta seperti Solarvest dan Sunview bagi menggabungkan kepakaran serta sumber kewangan untuk mempercepatkan pembangunan projek.
Rangka Kerja Kawal Selia yang Kukuh
Suruhanjaya Tenaga menyediakan rangka kerja kawal selia yang jelas dan stabil, sekali gus memberi keyakinan kepada pelabur melalui kepastian pulangan jangka panjang.
Cabaran yang Masih Dihadapi
Walaupun perkembangan tenaga boleh diperbaharui amat memberangsangkan, beberapa cabaran masih wujud.
Penyepaduan tenaga boleh diperbaharui ke dalam grid elektrik menjadi semakin kompleks apabila lebih banyak sumber tenaga berubah-ubah seperti solar diperkenalkan.
Sistem Battery Energy Storage System (BESS) kini menjadi keutamaan bagi memastikan bekalan tenaga kekal stabil, dan beberapa projek berskala besar sedang dibangunkan oleh Cypark serta syarikat lain.
Selain itu, kekurangan tanah yang sesuai untuk ladang solar darat turut mendorong pembangunan teknologi solar terapung dan sistem hibrid.
Masa Depan Tenaga Boleh Diperbaharui Malaysia Sedang Dibina Hari Ini
Projek-projek yang diketengahkan bukan lagi projek perintis atau eksperimen. Ia merupakan infrastruktur sebenar yang membekalkan tenaga bersih kepada rumah, kilang dan industri di seluruh Malaysia.
Melalui NETR, Malaysia menyasarkan pelaburan terkumpul sebanyak RM1.2 hingga RM1.3 trilion menjelang tahun 2050 serta mewujudkan lebih 310,000 peluang pekerjaan hijau. Dasar dan hala tuju negara telah tersedia. Kini, kejayaan bergantung kepada pelaksanaan yang berkesan, dan pencapaian Malaysia setakat ini menunjukkan negara berada di landasan yang tepat.
